Sudoku-technieken: van Hidden Single tot X-Wing
Zijn de makkelijke cijfers geplaatst en komt er niets meer in beweging, dan helpen oplostechnieken je verder. Het is geen toverij, maar heldere regels waarmee je kandidaten uitsluit tot een vakje weer eenduidig wordt. Hier vind je de belangrijkste technieken, van de eenvoudige single tot de elegante X-Wing, met korte voorbeelden.
De basis: kandidaten
Bijna elke techniek bouwt op kandidaten: de kleine notities in een vakje die bijhouden welke cijfers daar nog mogen. Aan het begin heeft elk leeg vakje alle cijfers die nog niet in de rij, de kolom of het blok staan. Elk cijfer dat je plaatst, haalt daarna kandidaten weg uit de betrokken eenheden. De technieken op deze pagina vertellen je wanneer je nog meer kandidaten mag wegstrepen, en wanneer een vakje daardoor eenduidig wordt. Wie netjes met kandidaten werkt, lost ook moeilijke en extreme puzzels betrouwbaar op, zonder te gokken.
Technieken voor beginners
De volgende twee technieken komen in bijna elke puzzel voor en heb je snel onder de knie. Wie ze zeker beheerst, lost makkelijke en normale sudoku's meestal zonder verdere methode op. Ze zijn het fundament waarop al het andere bouwt.
Naked Single: de enige kandidaat
Het eenvoudigste geval. Blijft er na het wegstrepen in een vakje maar één kandidaat over, dan hoort dat cijfer daar. Hij heet “naked” (bloot) omdat er geen alternatief meer naast staat. Voorbeeld: Een vakje had de kandidaten 2, 5 en 8. In de kolom wordt een 5 geplaatst, in het blok een 8. Alleen de 2 blijft over, dus die vul je in. Naked Singles ontstaan steeds opnieuw als gevolg van andere zetten. Het loont om na elk geplaatst cijfer kort te kijken of er ergens nog maar één kandidaat over is.
Hidden Single: de verborgen single
Een Hidden Single is een cijfer dat binnen een eenheid, dus een rij, kolom of blok, in maar één vakje mogelijk is, ook als dat vakje daarnaast nog andere kandidaten heeft. Voorbeeld: Neem een blok. De 6 is in acht van de negen vakjes uitgesloten, omdat er al een 6 in de bijbehorende rijen en kolommen staat. Blijft er maar één vakje over waarin de 6 überhaupt past, dan hoort hij daar, ook als dat vakje nog 1 en 4 als kandidaten heeft. Hidden Singles zijn op alle moeilijkheidsgraden een van de meest voorkomende manieren om verder te komen.
Technieken voor gevorderden
Helpen singles alleen niet meer, dan komen paren en locked candidates in beeld. Deze technieken vullen niet direct een vakje in, maar strepen kandidaten weg, zodat er daarna weer singles opduiken. Op Moeilijk en deels op Extreem zijn ze het beslissende gereedschap.
Naked Pair: het blote paar
Een Naked Pair bestaat uit twee vakjes in dezelfde eenheid met precies dezelfde twee kandidaten. Voorbeeld: In een rij hebben twee vakjes alleen 4 en 7. Hoe het ook uitpakt: het ene vakje wordt 4 en het andere 7, of andersom. In elk geval bezetten 4 en 7 precies deze twee vakjes. Dus mag je 4 en 7 wegstrepen in alle overige vakjes van dezelfde rij. Hetzelfde idee bestaat ook als drietal, met drie vakjes en drie kandidaten. Naked Pairs zorgen vaak voor de beslissende doorbraak, waarna meerdere Naked of Hidden Singles vrijkomen.
Hidden Pair: het verborgen paar
De tegenhanger van het blote paar. Een Hidden Pair heb je wanneer twee kandidaten binnen een eenheid alleen in dezelfde twee vakjes voorkomen, ook als die vakjes daarnaast nog andere kandidaten hebben. Voorbeeld: In een blok zijn de cijfers 2 en 9 maar in twee vakjes mogelijk; in beide staan ook een 5 en een 6. Omdat 2 en 9 noodzakelijk deze twee vakjes moeten bezetten, kun je daar alle andere kandidaten wegstrepen: 5 en 6 vallen weg, en in beide vakjes blijft alleen het paar 2 en 9 over. Hidden Pairs zijn iets lastiger te zien dan blote paren, maar ruimen vaak plekken op die anders vast zouden zitten.
Locked Candidates en Pointing Pair
Soms is een cijfer binnen een blok beperkt tot één rij of kolom. Dan is het “locked” (vastgezet) en wijst het naar die lijn. Voorbeeld (Pointing Pair): In een blok komt de 3 maar in twee vakjes voor, en die liggen allebei in dezelfde rij. De 3 van dat blok moet dus in die rij terechtkomen, dus kun je de 3 uit alle andere vakjes van die rij buiten het blok halen. Omgekeerd: is een cijfer in een rij alleen binnen één blok mogelijk, dan kun je het wegstrepen in de overige vakjes van dat blok. Beide varianten vallen samen onder Locked Candidates.
Technieken voor Extreem
Helemaal bovenaan, op Extreem, zijn lokale overwegingen soms niet meer genoeg. Dan helpt een patroon dat over meerdere rijen en kolommen tegelijk werkt. De X-Wing is de klassieke opstap naar deze gevorderde patronen.
X-Wing: de rechthoek
De X-Wing is de eerste van de “gevorderde” technieken en werkt over twee eenheden. Voorbeeld: Neem het cijfer 5. In rij 2 is de 5 alleen mogelijk in kolom C en G, in rij 6 ook alleen in kolom C en G, en nergens anders in deze rijen. Die vier vakjes vormen een rechthoek. Welke van de twee diagonalen de 5 uiteindelijk bezet: in kolom C en G is de 5 daarmee voor alle andere rijen uitgesloten en kun je hem daar wegstrepen. Rijen en kolommen zijn hier verwisselbaar; de X-Wing werkt net zo goed als twee kolommen het cijfer alleen in dezelfde twee rijen toelaten.
In welke volgorde ga je te werk?
Als vuistregel ga je van eenvoudig naar uitgebreid. Plaats eerst alle Naked en Hidden Singles tot er direct niets meer beweegt. Zoek daarna naar Naked Pairs en Locked Candidates en streep de kandidaten weg die daardoor onmogelijk worden; meestal vallen er daarna weer nieuwe singles uit. Pas als ook dat stokt, loont een blik op patronen als de X-Wing. Dit samenspel van wegstrepen en plaatsen brengt je door bijna elke puzzel zonder ooit te hoeven gokken; bij een goed gemaakte sudoku leidt pure logica altijd naar die ene oplossing.
Probeer de technieken meteen →Apart uitgelegd, met een interactief voorbeeld
De belangrijkste technieken hebben een eigen pagina met een voorbeeldrooster dat je stap voor stap doorklikt tot het wegstrepen zichtbaar wordt:
Waarom je nooit hoeft te gokken
Een goed gemaakte sudoku heeft altijd precies één oplossing, en die is met logica alleen te vinden. Gokken is dus nooit nodig en meestal zelfs schadelijk, want een verkeerd gegokt cijfer trekt vervolgfouten achter zich aan die je later moeizaam moet terugzoeken. Loop je vast, dan komt dat bijna altijd doordat een techniek nog niet is toegepast of een kandidaat over het hoofd is gezien. Ga dan rustig nog eens de eenheden langs: waar is een cijfer beperkt tot weinig vakjes? Waar vormen twee vakjes een paar? Juist op Moeilijk en Extreem maakt dat geduld het verschil tussen vastlopen en oplossen.
Technieken leer je het best door ze toe te passen. Bij Sudoku Sagax kun je zo nodig om een hint vragen als je een situatie echt niet kraakt; na verloop van tijd herken je de patronen zelf en heb je de hulp steeds minder nodig. Begin gerust op Makkelijk om de eenvoudige technieken zeker te beheersen, en werk je stap voor stap omhoog.
Veelgestelde vragen over technieken
Wat is een Hidden Single?
Een Hidden Single is een cijfer dat binnen een rij, kolom of blok in maar één vakje mogelijk is, ook als dat vakje nog andere kandidaten heeft. Omdat het cijfer nergens anders in die eenheid past, hoort het eenduidig in dat vakje.
Hoe werkt een Naked Pair?
Een Naked Pair bestaat uit twee vakjes in dezelfde eenheid met precies dezelfde twee kandidaten, bijvoorbeeld 4 en 7. Die twee cijfers bezetten noodzakelijk precies die twee vakjes. Daarom kun je 4 en 7 wegstrepen in alle andere vakjes van dezelfde rij, kolom of blok.
Wat is een X-Wing bij sudoku?
Een X-Wing gaat over een cijfer dat in twee rijen alleen in dezelfde twee kolommen mogelijk is. Die vier vakjes vormen een rechthoek. Welke diagonaal het cijfer ook bezet, in die twee kolommen is het daardoor voor alle overige rijen uitgesloten en kun je het daar wegstrepen. Rijen en kolommen zijn verwisselbaar.